VIOLÉNCIA

Tirat e revirat de L'Humanité.

PESOLHS REVENGUTS

Article paregut dins Patriote Côte d’Azur, junh 2026
Los 1% mai rics del monde possedisson a quicòm pròche la mitat de las riquesas mondialas. Las 500 primièras fortunas de França pesan 1128 miliards d’euros en 2025 contra 170 miliards fa 20 ans. Cifra multiplicada per 6,6 ! Una pujada de 664 % alara que, dins lo meteis temps, èran 38 % pels preses a la consomacion.
E los vòstres de revenguts ?
E l’article (en francés) s’acaba per (en nissart) : “Zo, bolegan ! Viva lo cambiament vertadier !
Tirat et revirat de Pesolhs revenguts (títol en occitan) de Maria Dalenga.

BONA PESCA ?

Fòto L'Humanité
Per parlar dels autors de degradacions del 17 d’octobre, Bardella emplega l’expression “Armée du crime”, en tornant préner l’eslogan dels nazis a prepaus de l’Aficha Roja...

MONTSEGUR

N’avètz ausit parlar ?
Una mica al jornalet de 18h55 (FR3, qu'aviá estimat mai escafar Viure al país per parlar bicicleta) mas subretot (e aürosament) dins JORNALET aquí :
https://www.jornalet.com/nova/24950/acte-ii-de-carrieras-occitanas-una-reussida-malgrat-la-polemica-a-montsegur

LO SÒMI

L’autre ser, m’èri legit un polit conte per mainatge, sabètz un conte ont tot es possible, mercé las fadas.
Dins la nuèit, somièri qu’èri vengut una mosca e qu’èri montat a París, veire “ont lo diable fa fuòc” coma se ditz. Es a dire a l’Ostal de la Ràdio e de la TV, per saber cossí se fargavan las “informacions”.
Al cap d’un corredor long, ausiguèri de voses. Una patronejava las autras. E disiá :
- Per las manifestacions dels liceans, vos cal parlar sonque dels luòcs ont se passa pas plan. Insistir suls degalhs e quant aquò còsta. E desbrembar pas lo deute, lo deute, lo deute... Cal far de traucs dins lo cervèl del monde que, de far de nosèls, aquò’s pas pro (un nosèl se pòt desfaire). Sèm en guèrra macarèl !
Quand me desrevelhèri, aluquèri la TV e mesurèri que sòmi e realitat èran plan pròches...

CAMPANA

CAMPANA
Etimologicament, lo mot nos ven d’Itàlia (se ditz que la primièra campana foguèt fargada en Campania).
Pendent de sègles, las campanas an reglat la vida sociala dels pòbles : lo matin per començar lo trabalh, a miègjorn per la pausa meridiana, lo ser per la fin de las òbras.
Pels eveniments bèls tanben : batejalhas, comunions, maridatges, trespasses.
E lo tòca-senh per las alèrtas...
Un còp èra, dins lo vilatjòt de mon enfança (mon verd paradís) me sovèni, quand una familha demandava de campanejar per un eveniment, lo prèire s’entresenhava (en òc) :
- ¿ Tiradas o viradas ?
La tarifa èra diferenta...

LOS CONTES BARRUTLAIRES

Pauc de causas son tan cargadas de magia coma los mots d'un conte. Aquel conte cortet, tot plen de suggestions, ten un poder estranh qu'arranca e lança d'alas cap als mondes ont existisson ni tèrra ni cèl. Los contes representan un dels aspèctes mai inoblidables e intenses de l'enfança. Totes los mainatges del monde an ausit de contes. Aquel conte que deu pas èsser escrich e que pòrta de votz en votz paisatges e figuras, mai animats per l'imaginacion de l'auditor que per la paraula del narrator. Ne soi vengut a creire que i a pas qu'una mièja-dotzena de contes. Mas los contes son de viatjaires impenitents. Las alas dels contes van mai luènh e mai lèu que çò que podèm creire. Son los vilatges, los masatges que recebon los contes. La nuèch, doçamenton, en ivèrn. Son coma lo vent que s'engulha per las fendas de las pòrtas. S'entrauca, fins als òsses, dins un frejolum subtil e prigond. I a d'unes quites contes que nos obligan quasi a nos cobrir mai, a nos acercar del fuòc, mans amagadas e uèlhs clucats. Disi que los recebèm de nuèch. Dempuèi de milièrats d'annadas qu'arriban per las montanhas, e dormisson dins los ostals, als cantons de las fenièras, al pè del fuòc. En passant coma de pelegrins. Es per aquò que, apasimats e nostalgics, son los vièlhs que los contan.
Los contes son renegats barrutlaires, amb una mena d’inconsciéncia, de crudeltat infantila, e un pauc de mistèri. Fan plorar o rire, desbremban ont son nascuts, s'adaptan als costums e a las costumas d’ont los recebèm. Òc, vertadièrament, i a pas mai d'una mièja-dotzena de contes. Mas quant de mainatges se pèrdon sul camin ! Quand èri pichona, ma menina me contava l'istòria de « La dròlleta jos la nèu ». Aquela mainada de la nèu, amb sos pòts, demorava irremediablament situida dins aquel paisatge de nòstras montanhas, dins una nauta montanha de Castilha la vièlha. Los paisans del conte èran per ieu un parelh de lauraires de la mina escura, de las paraulas laconicas e de l'agach perdut, coma los aviái vistes en çò nòstre. Un jorn, lo paisan d'aquel conte vegèt la nèu que tombava. Vesiái alara, amb sos uèlhs, un ivèrn montanhòl, amb de carcassas negras d'arbres cobèrts d'umiditat, beluguejant d'estelas. Vesiái de rotas longas, de montanhas nautas, e aquel cèl gris, amb sas nívols longas, amb un relèu de pèira. L'òme de l'istòria, quand vegèt la nèu, èra plan triste perque aviá pas de mainatges. Es sortit dins la nèu e, amb ela, a fach una dròlleta. Sa femna l’agachava de la fenèstra. Ma menina explicava :
« Sos pès son pas fòrça capitats. L’òme es dintrat dins l'ostal e sa femna li a balhat una padena. Atal, los an faiçonats del melhor qu'an pogut. »
L'imatge podiá pas èsser mai embolhat. Pasmens, per ieu, a aquela epòca, res èra pas mai natural. Vesiái perfièchament la femna que portava una padena negra coma la suèja. Sus ela, la nèu de la mainada ressortissiá blanca, viva. E contunhavi a veire, clarament, cossí lo vièlh paisan adobava los pès pichons.
« La drolleta comencèt alara a parlar », contunhèt la menina. Es aicí que se produsiá lo miracle.
Sa magia asondava lo còr d'una pluèja doça, capuda. E un monde novèl e bolegadís començava de tremolar. Èra tan natural que la filha de la nèu se metèsse a parlar... Suls pòts de la menina, dins lo conte e dins lo paisatge, ne podiá pas èsser autrament. La menina disiá puèi que la mainada de la nèu aviá crescut fins a sèt ans. Mas la nuèch de la Sant Joan venguèt. Dins lo conte, la nuèch de Sant Joan ten una odor, un ambient e un lum que son pas dins la realitat. La nuèch de la Sant Joan es una serada pas que pels contes. Dins aqueste, i aviá tanben de fuòc, coma de costuma. E la menina me disiá :
« Totes los mainatges sautavan al dessús del fuòc, mas la filha de la nèu aviá paur. Fin finala, tant se trufèron d'ela que se decidiguèt. E alara, sabes çò qu'es arribat a la filha de la nèu ? » Òc, l'aviái plan imaginat. La vesiái venir traça, fins que fonda. Anava desaparéisser per totjorn.
« E lo fuòc s'escantissiá pas ? » demandavi dins un desir fosc. Ah ! mas la menina o sabiá pas. Sabiá solament que los paisans vièlhs ploravan fòrça la pèrda de la dròlleta.
Fa pas gaire, aprenguèri que l'istòria de la filha de la nèu, que la menina aviá eiretat dels pòts de la siá, èra en fach una anciana legenda ucraïniana. Mas quina diferéncia, entre lo biais de la menina, e lo biais que la legiguèri ! La drolleta de la nèu traversava montanhas e rius, portava de bòtas nautas de feutre, èra descauça o en cauçaduras a correjons, portava una gonèla roja o blanca, èra blonda o moreta, s'ornava de pèças d'aur o de botons en coire, e veniá cap a ieu, amb un pichon caval negre e de trenas enrotladas pels costats del cap. La filha de la nèu partiriá puèi, o disi, coma aqueles aucèls que cercan eternament, dins los contes, los païses fabuloses ont lusís totjorn lo solelh. E aquí, en plaça de fondre e de desaparéisser, demorarà viva e gelada, amb una autra rauba, una autra lenga, se transformant en aiga cada jorn sus aquel fuòc que, siá dins un bòsc, siá dins un foguièr qual que siá, s'enflamava cada jorn per ela. Lo conte de la filha de la nèu, coma lo del fraire bon e del fraire marrit, coma lo de l'avariciós e lo del tresen filh pèc, coma lo de la sògra e de la bona fada, viatjarà cada jorn e per totes los paises. Aquí, al vilatge ont se coneissiá pas lo tren, lo conte marcha.
Lo conte es maliciós. Passa dins lo vin, dins las lengas de las vièlhas, dins las istòrias dels sants. Una melodia ven maladrecha dins la boca d'un caminaire que beu a la tavèrna e jòga de mandolina. S'amaga als caireforcs, dins los cementèris, dins l'escur dels trastes. Lo conte s'en va, mas daissa sas piadas. E quitament los tirassa sul camin, coma los cans darrièr los carretons.
Lo conte arriba e s'en va dins la nuèch, s’emportant jos las alas l'estranha angoissa dels mainatges. De rescondons, s'arrapant al freg e als bartasses, prend la fugida. De còps coquin, innocent o crudèl. Gaujós o triste. Raubant totjorn una emocion, amb son còr vièlh de barrutlaire.
Tirat e revirat de Ana María Matute, Los cuentos vagabundos.

DINTRADA LITERÀRIA

Se parla fòrça del libre “La grande interruption” que son tèma descriu l’avenir ont las maquinas an superat los umans... mas coma o trobam dins lo corrièr dels lectors de Jornalet :(https://www.jornalet.com/opinion/24857/la-votz-dins-lo-malhum-episodi-1-parlas-occitan) Joan Bodon ne parlava ja fa mai de 50 ans dins La Santa Estela del Centenari.

JORNADA EUROPENCA DE LAS LENGAS

N'avètz ausit parlar ?
Ieu pas brica. Levat dins Jornalet, plan segur.

CARÓBIAS E REGARDÈLAS

Aquí una expression idiomatica d'en çò nòstre pas tròp coneguda (l'ai pas trapada enlòc).
Quand un mainatge presava pas la mangisca de l'ostal, la maire (o lo paire) disiá :
- As pas qu'a manjar de caróbias e de regardèlas !
La caròbia es lo fruch del carobièr (fòto). Dison que sa grana pesa totjorn parièr, çò que fa qu'èra emplegada subretot en joieriá. Lo carat seriá a l'origina del mot.
La regardèla es una mangisca imaginària (plaser dels uèlhs).

PATZ

N'avètz ausit parlar ?
Ieu, pas brica.

TOT CÀMBIA