UNA TRÒBA
- Ieu, sénher, diguèt Magdalena, lo trompeta de la preson, soi pas un àngel. Agèri mantuna condemnacion. A respècte de vos, que sètz un monsur, presonièr per de causas escritas, soi un paure diable... Mas cresètz-me, aqueste còp, me vesi sarrat a de bon.
E, una man sul còr e la tèsta nauta, ajustava :
- Pas mai. Soi pas valent, ai pas jamai escampat la sang.
A punta d’alba, la trompeta de Magdalena ressonava dins lo patio bèl, auçant sa sonada de gammas e de gargalhejadas gaujosas.
Durant la jornada, l’instrument batalhièr en bricòla, lo manhagava d’un tròç de blòda per li tirar l’umiditat de la preson e rebalava dins tot lo bastiment, un convent vièlh que sos refectòris, granièrs e fenials apielavan dins la confusion un milierat d’òmes en susor. Èra lo relòtge que marcava la vida e l’anar d’aquel molon de carn mascla dins un borbolh perpetual d’asiranças.
Landrava pròche las grasilhas amb de trompetadas sonoras per la dintrada del “ sénher director “ o las visitas de las autoritats.
A l’avançada de las tacas de solelh per las parets blancas del patio, devinava la proximitat de las oras de visitas, las mai bonas de la jornada e, la lenga pels pòts, pacientament, esperava l’òrdre per espandir una sonada gaujosa que fasiá rajar pels escalièrs lo tropèl dels presonièrs tormentat dins sa corsa cap als parladors ont zonzonava una molonada miserabla de femnas e d’enfants : sa golardisa lo fasiá anar e venir dins las environas de la cosina ont fumavan de pairolassas gigantas del bolh pudent, e se lamentava de l’inchalhença del mèstre còc, totjorn tardièr per la crida de la mangisca.
Los presonièrs “ de sang “, eròis del punhal, qu’avián tuat dins de fanfaronadas o per gelosia amorosa e formavan una aristocracia desdenhosa dels bandits ordinaris, prenián lo trompeta coma un joguet per se passar los moments de languiment.
- Las gautas ! comandava regde un omenàs, auturós de sos crimis e de sa temeritat.
E Magdalena, dins una posicion militara, barrava la boca e se conflava las gautas, dins l’espèra de dos carpans, donats a l’encòp amb las doas mans, que desconflavan a grand brug la bòla roja de sa cara.
D’autres còps, los terribles personatges mesuravan la fòrça de lors braces sul cap pelat de Magdalena e se risián de las bonhas que la clòsca dura lor fasiá als punhs.
Lo trompeta se prestava a aqueles jòcs amb un asserviment de can somés.
- Soi pas brave. Pichonas rapinas, pas mai... mas de sang, pas una gota.
A las oras de visitas, se presentava la femna, la famosa Peluchona (1), una femnassa que l’espaurugava. Èra la mestressa d’un dels bandits mai terribles de la preson. Li portava cada jorn lo manjar, present assegurat mercé de besonhas marridas. Quand la vesiá, lo trompeta s’aluenhava del parlador, per defugir lo biais ufanós d’aquel paucval que profechava de l’escasença per l’umiliar davant son anciana companha. Sovent, mestrejava sa paur dins un sentiment de curiositat e de tendresa e s’avançava timidament per cercar, al delà de las grasilhas, lo cap d’un enfant qu’acompanhava la Peluchona.
- Aquò’s mon filh, sénher, disiá cap baissat, mon Tonico que me coneis pas mai e se rementa pas de ieu. Dison que me revèrta pas. Benlèu es pas mieu... Sabètz sénher, amb la vida que mena sa maire, al vesinatge de las casernas, a netejar los vestits dels soldats ! Mas es nascut a l’ostal : l’agèri dins los braces quand passavan las malautiás e aquò compta tant coma la sang.
Rebalava crentós a l’entorn del parlador, per veire son Tonico, e quand lo podiá contemplar un moment, s’atudavan sas colèras de moton rabiós davant la panièra plena que la femnassa ofrissiá a son aimador.
Magdalena resumava tota son existéncia en dos eveniments : aviá raubat e aviá viatjat fòrça.
Las rapinas èran pauc : fardas, borsas tiradas per carrièra, mas sens coratge per d’entrepresas mai ausardas.
Sos viatges èran estats forçats, totjorn a pè, per las rotas d’Espanha, caminant amb una cordelada de presonièrs entre los tricòrnes blancs e lusents que los menavan.
Un còp ensenhat dins la clica de pistons d’un regiment, s’èra lançat dins aquela vida de reclusion entrecopada de moments brèus de libertat ont èra desvariat, sens saber qué faire, amb l’enveja de tornar lèu lèu en preson.
Èra a perpeta, mas complida “ a tròces “, coma disiá.
Los gendarmas organizavan pas de desplaçaments de presonièrs dangieroses ont Magdalena se trobèsse pas, paure animal docil, mas que los jornals presentavan pasmens coma un criminal de primièra. L’integravan dins de viatges de suspèctes sens delictes coneguts que las autoritats mandavan d’una region a l’autra dins la tòca que s’alassèsson pels camins. Aital, Magdalena aviá trevada tota la Peninsula a pè : de Cádiz a Santander e de Valéncia a La Coruña.
Amb quin estrambòrd se rementava sos viatges ! Ne parlava coma foguèsson d’expedicions gaujosas, las meteissas qu’un estudiant paure de l’antica Tuna (2) qu’adobavan lors racontes en corses de geografia pintoresques. Se remembrava, amb una jubilacion famelica, la lach generosa de Galícia , la carnsalada roja d’Extremadura, lo pan de Castilha, las pomas vascas, los vins e los pomats dels paises traversats, la saqueta per l’esquina, a cambiar de gardas cada jorn : los uns bonasses e indiferents, los autres lunats e crudèls que fasián crentar quatre còps de fusilh, passat lo valat e lo papièr que justificava la mòrt dins una pretenduda temptativa de fugida.
Evocava amb nostalgia las montanhas cobèrtas de nèu o roginosas e fendascladas pel solelh, la marcha lenta pel camin blanquinós que se perdiá dins l’asuèlh coma un riban sens fin, las pausas jols arbres, las oras calorosas del miètjorn, las tempestas que los trucavan subte pel camin, las caunas asondadas que los forçavan a campar a descobèrt, l’arribada dins lo plen de la nuèit dins de presons de vilatge, convents vièlhs o glèisas abandonadas, ont cadun se cercava un canton al recès, per estirar son palhet, lo viatge sens fin dins la calma d’una marcha sens amira, las longas detencions dins de luòcs tristes ont l’arribada de presonièrs èra un eveniment, los mainatges que venián al pè de las grasilhas per parlar amb eles, mentre que los coquins se tenián a corta distància dins una curiositat marrida per ausir las paraulassas e las cançons grassas.
- De viatges plasents, sénher, contunhava lo miserable, per los qu’èran en bona santat e que tombavan pas en camin, una vertadièra passejada estudiantina. Una bastonada de temps en quora, mas aquò rai !...
Ara, i a gaireben pas pus de caminadas : los presonièrs son engabiats e mandats per camin de fèrre. En mai, soi de corvada e forçat de viure embarrat... Embarrat a de bon ! E de se plànher tornarmai de sa desfortuna per contar finalament la darrièra proesa que l’aviá menat en preson.
Un dimenge de julhet de calorassa, una tantossada que las carrièras de Valéncia semblavan desèrtas, jos un solelh arderós e un vent d’infèrn que veniá de las planas cremadas de las tèrras interioras. Totes èran a la corrida o a broa de mar. Magdalena se vegèt convidat per son amic Chamorra, vièlh companh de cadena, qu’aviá sus el una influéncia evidenta. Una mala bèstia aquel Chamorra ! Raubaire, mas d’aqueles que trantalhan pas per espandir la sang, lo palfèr d’una man e lo cotèl de l’autra.
Se tractava de “ netejar “ un ostal qu’aquel marrit particulièr aviá localizat. Magdalena s’excusèt modestament. Se’n sentissiá pas. Pujar sus una terrassa e amassar la farda qu’èra a secar, tirar lèu lèu la saqueta d’una femna e fúger... perqué pas. Mas copar las pòrtas, s’acarar al mistèri d’un membre ont los proprietaris se podián trobar...! Mas la paur de Chamorra finiguèt per lo convéncer.
Òc, l’ajudariá per portar los paquets, mas prèst a s’esbinhar a la mendre alarma. E refusèt lo cotèl vièlh que l’amic li porgissiá. Èra consequent :
- Rapinas, òc, mas pas una gota de sang.
Dins lo vèspre, dintrèron per l’escalièr estrech d’un ostal sens portièra e dels vesins absents. Chamorra coneissiá la victima : un artesan amonedat. De segur èra amb la femna a la plaja o a las arenas.
Amont, la pòrta pleguèt aisidament e los dos companhs comencèron a trabalhar dins l’escurina de las fenèstras entredobèrtas. Chamorra forcèt las sarralhas de doas comòdas e d’un armari. Pèças d’argent, moneda, bilhets enrotlats al prigond d’un estug de ventalh, ondraduras de maridatge, un relotge. L’afar èra pas tròp marrit. Pensatiu, agachava dins lo membre tot que se podiá préner. Planhiá l’inutilitat d’un Magdalena espaurugat, braces penjants, a landrejar d’un costat de l’autre, sens saber qué faire.
- Aganta los matalasses, comandèt. Balharàn quicòm per la lana.
E Magdalena, desirós de n’acabar al mai còrrer, dintrèt dins l’alcòva escura e, a paupas, passèt una còrda jols matalasses e los lençòls. Puèi, ajudat per son amic, ne faguèt un rotlèu que se prenguèt per l’esquina a la buta-buta.
Sortiguèron sens èsser vists, cap a la banlèga ont Chamorra aviá una cabana.
Aqueste marchava davant, lèst a fúger al primièr signe de dangièr. Magdalena trotava darrièr, gaireben amagat jol fais, dins la paur de sentir sul copet la man de la polícia. Arribats dins la cajaròca londanha, Chamorra espepissèt la pilha e mostrèt una arrogància de leon : a Magdalena, daissèt pas que qualques pecunhas. O fasiá per son ben, qu’èra fòrça degalhaire. Lo còp venent, li donariá mai. Puèi descordelèron lo fais de matalasses e Chamorra se pleguèt en dos, las mans per las costèlas de rire.
- Quina tròba ! Quin present !
Magdalena tanben se risiá pel primièr còp de la jornada. Suls matalasses jasiá un nenet, sens autra farda qu’una camiseta, los uèlhs clucats, la cara congestionada e que, al sentir las careças de l’aire liure, alenava ansiosament. Magdalena se remembrèt sa marcha amb la sensacion confusa d’un quicòm de viu que se bolegava dins l’esquina, una pichona e ofeganta balbucejada que lo perseguissiá dins sa fugida...
La maire aviá daissat lo pichon se dormir dins l’escurina de l’alcòva e eles, sens o saber, se l’èran cargat amb lo demai.
Magdalena, los uèlhs espaurugats, questionèt lo companh.
- Que faire amb lo nenet ?
Mas la mala bèstia se risiá coma un diable.
- Es per tu, te lo doni. Manja-lo amb de patanas.
E se n’anèt amb la pilha. Magdalena, l’enfant dins los braces, trantalhava.
- Pauròt !...
Lo meteis que son Tono quand lo fasiá dormir amb la melodia de sas cançons, lo meteis quand èra malaut e que li apiejava la tèsta sul còr, mentre que plorava, tremolant per sa vida. Los meteisses pichons pès rogejants e tendres, la meteissa carn de burre, de la pèl fina, doça coma seda. L’enfant s’èra arrestat de plorar e, d’un biais estranh, fixava lo panaire que l’amanhagava coma una noiriça.
- Anem, manhac ! Anem, pichon rei... Enfant Jesús ! Agacha-me : soi l’oncle.
Mas Magdalena quitèt de rire quand pensèt a la maire que tornariá a l’ostal, a son desespèr, a sa dolor. La pèrda de sa pichona fortuna seriá pas res per ela. Mas l’enfant ! Ont lo trobar ?
Coneissiá las maires : la Peluchona èra la piéger de las femnas. El l’aviá vist plorar e bramar davant son pichon en dangièr. Agachèt lo solelh que començava a trescolar dins un calabrun majestuós d’estiu.
Aviá encara léser de tornar l’enfant abans que los parents dintrèsson. E los encontrèsse, mentiriá, afortiriá que l’aviá trobat per carrièra, se sortiriá del malpàs coma o poiriá. Anem : s’èra pas jamai sentit tant ausard.
L’enfant dins los braces, tornèt préner tranquillament las meteissas carrièras que dins sa correguda passada, quand èra tormentat de la paur. Montèt per l’escalièr sens encontrar digús. Amont, çò meteis. La pòrta de la sarralha forçada èra encara dobèrta. Dedins, los membres en rambalh, los mòbles copats, los tiradors pel sòl, las cadièras cabussadas e los vestits esparricats, li donèron una impression de terror coma la del tuaire que torna veire lo cadavre de sa victima de temps après lo crimi. Donèt un darrièr potet a l’enfant e lo daissèt sul palhasson.
- Adiós bonico ! (3)
Mas, un còp dins l’escalièr, ausiguèt de passes e, dins lo rectangle de lutz difusa de la pòrta, puntegèt una siloeta de gigant, mentre qu’una votz aguda de femna tota tremolanta bramava :
- Panaires !... Ajuda !
Magdalena ensagèt plan de fúger, cap baissat, coma una bèstia secutada, mas se sentiguèt agafat per de mans de ciclòpe acostumadas a trabalhar lo fèrre e, jos un butassal majuscula, redolèt pels escalièrs. La cara gardava encara las marcas dels trucs autrejats pels vesins enferonits.
- Fin finala, sénher, panatòri amb efraccion, sabi pas quant d’annadas me van empegar... Tot aquò per èsser demorat onèste. Me respectan quitament pas per aquel raubatòri de tria. Totes sabon que lo fautiu es Chamorra qu’ai pas jamai tornat veire... e se rison de ieu, l’innocent !
(1) Despenchenada
(2) Un còp èra, societat festiva e carnavalesca d'estudiants paures
(3) En valencian dins lo tèxte (Adieu, manhac !)
Tirat et revirat de Vicente Blasco Ibañez, Cuentos.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada
Comentari