LITTÉRATURE ITALIENNE
Me pòdi pas
reténer de vos faire tastar un tròç de literatura italiana qu’amb plaser ai
revirat en lenga nòstra.
Aquí un
extrait de « Marcovaldo » d’Italo Calvino.
La vila ennevada
Aquel matin
foguèt lo silenci que lo desrevelhèt. Marcovaldo se quilhèt dins lo lièit amb
l’impression que l’aire èra cargat d’un quicòm d’estranh. Compreniá pas quina
ora podiá diable èsser, la lutz que filtrava per las persianas èra pas la de
totas las oras del jorn e de la nuèit. Dobriguèt la fenèstra : la vila èra pas
mai aquí, èra estada remplaçada per una granda pagina blanca. Espièt e destrièt
dins tot aquel blanc qualques linhas gaireben escafadas que correspondián a las
del cada jorn : las fenèstras e los teules e los reverbères del parçan, mas sebelits jos aquela nèu qu’èra
tombada dins la nuèit.
La nèu !
cridèt Marcovaldo a la femna o puslèu o volguèt cridar, mas la votz sortiguèt
estofada de la garganta. Coma sus las linhas e las colors e las perspectivas,
la nèu èra tanben tombada suls bruts e quitament sus la possibilitat de faire
brut : dins aquel espaci encoissinat, los sons vibravan pas pus.
Se n’anèt a
pè al trabalh, la nèu empachava los trams de rotlar. Dins la carrièra se
dobriguèt un passatge e se sentiguèt liure coma jamai. I aviá pas mai de
diferéncia entre lo trepador e la calçada, las veituras podián pas passar. E Marcovaldo,
emai se s’entraucava fin a mièja camba e sentissiá la nèu s’infiltrar dins las
caucetas, Marcovaldo èra ara mèstre de marchar pel mièg de la carrièra, de
prautir las platabandas, de traversar en defòra dels passatges pedonièrs, de
faire abans en ziga zaga. Carrièras e baloards se dobrissián interminables e
desèrts, coma blancas gòrjas de montanha. Qual sap se la vila sebelida jos
aquel mantèl èra totjorn la meteissa o l’aurián pas cambiada dins la nuèit ?
Qual sap se i aviá encara, jols pilòts de nèu, los
pòstes de benzina, los kiòsques dels jornals, las estacions del tram, o i aviá pas
que de sacas de nèu e de sacas de nèu ? En tot marchar, Marcovaldo somiá que se
perdiá dins una autra vila, alara que sos passes lo tornavan menar exactament al
trabalh, a la SBAV. Exactament al magazin ont lo manòbra s’estonèt, en passar
lo sulhet, de se trobar tornarmai entre las parets totjorn parièras, coma se lo
cambiament, qu’aviá anullat lo mond exterior, aviá estalviat solament la SBAV.
Aquí l’esperava una pala mai granda que non pas el.
Lo sénher Viligelmo, lo cap magazinièr, diguèt tot la
li porgissent :
-
Sèm nautres que devèm netejar davant lo magazin.
Nautres o puslèu tu...
Marcovaldo prenguèt la pala jol braç e sortiguèt.
Levar de nèu es pas un jòc pels mainatges e subretot
quand as l’estomac quasi voide, mas per Marcovaldo, la nèu èra coma un element
qu’abolissiá las parets qu’embarravan sa vida. E comencèt son trabalh amb vam,
fasiá volar la nèu a bèlas paladas fin al mièg de la carrièra.
Emai Sigismondo, lo caumaire, èra plen de
reconeissença per la nèu, qu’èra engatjat dempuèi lo matin dins la còla dels
escobaires comunals e podiá comptar sus qualques jorns de trabalh assegurat.
Mas aquel sentiment, puslèu qu’a d’incertesas pantaissadas coma las de Marcovaldo, lo
portava a calcular amb fòrça precisions quant de mètres cubes de nèu caldriá
bolegar per netejar tant e tant de mètres carrats ; cercava fin finala de far
bona impression e (èra aquí son ambicion secreta) voliá faire carrièra.
Sigismondo se revirèt, e de que vegèt ? Un bocin de la
calçada netejat de fresc se tornar cobrir de nèu jos las paladas desordenadas
d’un gusàs que s’afanava sul trepador. N’agèt gaireben un còp de sang. Se
roncèt cap a el, li apiegèt la pala comola de nèu sul pitre :
-
Òu tu ! Siás tu que bazardas tota aquela nèu ?
-
Qué ? Qué ? diguèt Marcovaldo susprés, mas en
reconéisser pasmens :
-
A ! Benlèu òc.
-
Bon, alara la tornas prene sul pic amb la pala o
la te fau manjar fin al darrièr borrilh.
-
Mas devi netejar lo trepador...
-
E ieu la carrièra, alara !...
-
E ont la meti ?
-
Trabalhas per la comuna ?
-
Non per la SBAV.
Sigismondo li aprenguèt cossí amolonar la nèu en rasa
de carrièra, e Marcovaldo tornèt netejar lo talh. Contents un de l’autre, las
palas plantadas dins la nèu, agachèron lo trabalh complit.
-
Auriás pas una pichona cigareta ? demandèt Sigismondo.
Èran ocupats d’alucar cadun una mièja cigareta, qu’una
escobilhaira automatica passèt e levèt doas garbas blancas que tombavan sul
costat. Lo mendre brut aquel matin èra pas qu’un brusiment ; quand los dos òmes
levèron los uèlhs, lo talh qu’avián netejat èra tornarmai cobèrt de nèu.
-
De qué se passa ? Tornèt nevar ?
La veitura netejaira rotlava sus las balajas mecanicas
e desaparessiá ja al primièr viratge.
Marcovaldo aprenguèt d’amolonar la nèu per ne faire de
pichonas parets sarradas. Se contunhava atal de faire de pichonas parets, podiá
bastir de carrièras que lo menarián dins d’endrets qu’èra solet a conéisser, de
carrièras ont los autres se serián perduts. Tornar faire la vila, faire de
molons de nèu nauts coma d’ostals que degun auriá pas destriats dels vertadièrs
ostals. O benlèu, coma totes los ostals èran venguts de nèu tant al dedins coma
al defòra, tornar faire tota una vila de nèu amb monuments, cloquièrs, arbres e
tot ; una vila que se poiriá desmargar a paladas e tornar bastir d’un autre
biais.
A un endret, pròche del trepador, i aviá un pilòt de
nèu gigantàs. Marcovaldo s’aprestava de l’aplanar per lo botar a nautor de sas
parets, quand se mainèt qu’èra una veitura : la luxuosa veitura tota cobèrta de
nèu del commendatore Alboino, lo
president del conselh d’administracion de la SBAV. Coma la diferéncia entre una
veitura e un pilòt de nèu èra pauc evident, Marcovaldo se botèt a escalprar a
paladas una veitura de nèu. Èra plan capitada : tot comptat, se podiá pas
destriar la vertadièra veitura de la falsa. Per alindar l’òbra, Marcovaldo empleguèt
qualques bordilhas qu’aviá trobat : una bòstia metallica que fariá bèl just un
far, e un bocin de robinet per imitar la maneta de la portièra.
I agèt un fum de salutacions dels portièrs, dels
uissièrs, dels servicials e lo commandatore
Alboino passèt lo sulhet de la SBAV. Tucle e dinamic, s’encaminèt d’un biais lèst
e decidit cap a sa veitura, emponhèt lo robinet que despassava, baissèt lo cap
e s’entrauquèt dins lo pilòt de nèu fin al còl.
Marcovaldo aviá ja virat al canton de la carrièra e
netejava la cort. La cort ont los mainatges avián quilhat un òme de nèu.
-
A pas cap de nas, diguèt un.
-
De qu’anam botar ?
-
Una carròta.
Se roncèron cap a las cosinas familialas. Marcovaldo badava
l’òme de nèu.
« Jos la nèu, se fa pas de diferéncia entre çò qu’es
nèu e çò que n’es solament cobèrt. Levat per l’òme, perque sabèm que ieu soi
ieu e pas aquel òme de nèu ».
Ocupat per sas pensadas, se mainèt pas que, del
teulat, dos òmes cridavan :
-
Òu sénher ! Escampatz-vos d’aquí !
Èran d’òmes que netejavan los teules e, sul pic, tres
cents quilos de nèu li tombèron dessús.
Los mainatges tornèron amb las carròtas.
-
Òu ! An bastit un autre òme de nèu.
Al mitan de la cort, n’i aviá ara dos, parièrs e
pròches un de l’autre.
-
I botam un nas a totes dos !
E los mainatges entrauquèron doas carròtas dins lo cap
dels òmes de nèu.
Marcovaldo mai mòrt que viu sentiguèt que li arribava
quicòm per manjar. Se botèt a mastegar.
-
Bon Dieu ! La carròta s’es avalida !
Los mainatges èran espaurugats.
Lo mai aluserpit perdèt pas coratge. Aviá un nas de
recambi : un pebron. Lo botèt a l’òme de nèu. Que se l’empassèt tanben.
Alara ensagèron un tròç de carbon. Marcovaldo l’escupiguèt
bruscament.
-
Al secors ! Es viu ! Es viu !
E los mainatges de fúger.
Dins un recanton de la cort i aviá una grasilha d’ont
s’escapava una nivol de calor. Marcovaldo, del pas pesuc de l’òme de nèu,
s’anèt sèire dessús. La nèu se botèt a fondre, rajant en regòlas suls vestits,
en faire paréisser un Marcovaldo tot uflat de fred.
Emponhèt la pala, subretot per se rescalfar, e se
botèt a netejar la cort. Aviá una brava enveja d’esternudar que s’èra nosada a la
cima del nas, demorava aquí e se decidissiá pas d’espetar. Marcovaldo netejava,
los uèlhs mièg tampats e l’esternudament demorava totjorn ajocat a la cima del
nas. Subte, l’« Aaa... » foguèt gaireben
una tronadissa e lo « ... tchom » mai que l’espetament d’una mina. Al
desplaçament d’aire Marcovaldo s’anèt espotir contra la paret.
Un desplaçament d’aire qu’èra una vertadièra bomba. Tota
la nèu se joslevèt, foguèt aspirada cap en naut e venguèt polsa dins lo cèl.
Quand Marcovaldo, revengut de son estavaniment, tornèt
dobrir los uèlhs, la cort èra completament netejada.
E tornèt veire alara la cort vièlha, las parets
grisassas, las caissas del magazin, las causas del cada jorn, angulosas e
ostilas.
