TÒCA-MANETAS

ARIOSTO

Cal ajudar son propdan perque una bona accion demòra pas sovent sens èsser premiada e, aquò escasèsse, almens ne pòt resultar ne mòrt ne damatge nimai vergonha. Lo que pòrta tòrt als autres, tard o d’ora pagarà lo deute qu’aquò se desbremba pas. Lo provèrbi ditz que los òmes finisson mai o mens per s’encontrar, solas las montanhas brandan pas.
Vesètz çò qu’arribèt a Pinabèl per un comportament inic : de sa perversitat finiguèt per ne recebre un castig just, e Dieu que, lo mai sovent pòt pas veire patir injustament un innocent, salvèt la dama, coma salvarà totes los que vivon francs de felonia.
(Tirat e revirat de Ludovico Ariosto, Orlando furioso, Cant XXIII).

LOS ENCANTAIRES

« Aquí perqué fins uèi, totes los malfasents del monde crentan lo rire per dessús tot, perque aqueste possedís de qualitats desinfectantas que son fatalas als Poderoses ».
(Guillaume Meurice, licenciat de France Inter cita Les enchanteurs de Romain Gary).

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

Madama Forbes arribèt lo darrièr dissabte de julh pel batèu de Palermo e, tre la vegèrem pel primièr còp, nos trachèrem que la fèsta èra acabada.
Arribèt amb de bòtas de milician e un vestit dels revèrs crosats dins aquela calorassa meridionala, e lo pel copat coma lo d’un òme jol capèl de feutre. Pudissiá lo pisson de monin.
« Atal sentisson totes los Europencs, subretot en estiu », faguèt mon paire. « Aquò’s la flaira de la civilizacion ».
(Tirat e revirat de Gabriel García Márquez, Doce cuentos peregrinos).

BONA NOVÈLA

Grècia abandona un projècte de piscicultura rapòrt a l’environament.
Aquí :
https://www.humanite.fr/societe/grece/la-grece-renonce-a-un-projet-de-pisciculture-au-nom-de-lenvironnement

LA FEMNA QUE DANÇA

Una pròsa poetica remirabla de Dolors Català Guitart dins Jornalet.
Aquí :
https://www.jornalet.com/opinion/23566/la-femna-que-danca

PARCOURSUP TORNAR

Sèm plan luènh del temps de « Qué vòls far quand seràs bèl ? ».
La sola question que demòra uèi es puslèu : « Ont l’algoritme te va escampar après lo licèu ? »
(Tirat e revirat de Fabien Roussel, Le parti pris du travail.)

MONTANHA

BAGATÈLA

Es tirat del latin baca, causa de pas res. Puèi dins sos viatges cap a França o Espanha venguèt bagatelle, bagatela. Una causa de pauc òc mas qu’a sauput far son camin.

LA CIUTAT DE VAPOR

Jamai o confessèri a digús, mas foguèt un vertadièr miracle de trapar l’apartament.
Laura, qu’aviá de potons de tango, trabalhava de secretària pel gestionari immobiliari del primièr estatge. La coneguèri una nuèch de julh que lo cèl cargava brumas e desesper. Dormissiái a la serena sus un banc de la plaça, quand la lifada d'unas bocas me desrevelhèt.
« As besonh d’un endrech per t'installar ? »
Laura me menèt fins a la pòrta. L'edifici èra un d’aqueles mausolèus verticals que trèvan la vila vièlha, un laberint de gargolhas e petaçatges ont, sul lindal, se legissiá 1866. La seguiguèri dins l’escalièr, gaireben a paupas. Jos nòstres passes, l’edifici cracava coma un vaissèl vièlh. Laura me demandèt pas res, ni ficha de paga ni referéncia. Valiá mai, pr’amor qu’a la preson, te donan pas ni una ni l’autra. L’apartament al darrièr estatge, un membre penjat dins la brossa dels teulats, èra grand coma ma cèla. « Lo preni », diguèri. Per tot dire, après tres ans de preson, m’èri perdut lo sens de l’odorat, e per las voces que transpiravan per las parets, aquò èra pas res de nòu. Laura montava gaireben totas las seradas. Sa pèl freda e son alen de nebla èran las solas causas que cremavan pas dins aquel estiu d’infèrn. A las clicas, Laura davalava los escalièrs en silenci. Durant lo jorn, ne profechavi per penequejar. Los vesins avián aquela amabilitat doça que dona la misèria. Comptèri sièis familhas, totas amb d’enfants e de vièlhs que sentissián a suja e a terranha. Estimavi lo sénher Florián, que viviá just en dejós e pintrava monacas a la comanda. Passèri de setmanas sens sortir de l’edifici. Las aranhas traçavan d’arabesques sus ma pòrta. Dòna Luisa, la femna del tresen, totjorn me montava un pauc per manjar. Sénher Florián me prestava de revistas vièlhas e me prepausava de partidas de dominò. Los mainatges del vesinatge me convidavan a jogar a cluquet. Pel primièr còp dins ma vida, me sentissiái plan aculhit, gaireben estimat. A mièjanuèch, Laura portava sos dètz-e-nòu ans estropats dins de seda blanca e se daissava far coma se foguèsse lo darrièr còp. L’aimavi fins a l’alba, m’assadolant dins son còs de tot çò que la vida m’aviá raubat. Puèi somiavi en blanc e negre, coma los gosses e los damnats. Quitament los macats de la vida coma ieu an tanben drech a un brieu de felicitat dins aqueste monde.
Aquel estiu foguèt mieu. Quand, fin agost, arribèron los de la comuna, los prenguèri per de policièrs. L’engeniaire de las demolicions me diguèt que el aviá pas res contra los ocupants, mas o deplorava, anavan dinamitar l’edifici.
« Deu èsser una error », diguèri.
Totes los moments de ma vida començan amb aquela frasa. Me roncèri pels escalièrs fins a l’ofici del gestionari per cercar Laura. Tot çò que trobèri foguèt un pòrtamantèl e fòrça polvèra. Pugèri a l’apartament del sénher Florián. Cinquanta monacas sens uèlhs se descompausavan dins las tenèbras. Percorreguèri l’edifici en cerca d’un vesin. Corredors silencioses jos los escombres.
« Aqueste edifici es condemnat dempuèi 1939, -jove-, » m’informèt l’engeniaire. La bomba que tuèt totes los estatjants gastèt l’estructura definitivament ».
Aguèrem de mots. Lo butèri dins los escalièrs, cresi. Aqueste còp, lo jutge me manquèt pas. Los ancians camaradas de preson m’avián gardat la colqueta :
« Finala, totjorn tornas. »
Hernán, lo de la biblioteca, me trobèt lo retalh de jornal que parlava del bombardament. Sus la fòto, los còsses èran alinhats dins de caissas de pin, desfigurats per la mitralha mas reconeissables. Un sudari ensangnosit s’estirava sul paviment. Laura èra vestida de blanc, las mans sul pièch dobèrt.
Dos ans son passats, mas en preson vivèm o morissèm de remembres. Los gardas de la preson se creson fòrça intelligents, mas Laura se sap jogar dels contraròtles. A mièjanuèch, sas bocas me despèrtan. Me pòrtan de sovenirs del sénher Florián e dels autres.
« Me voldràs totjorn, vertat ? », demanda ma Laura.
E ieu li disi de òc.
(Tirat e revirat de Carlos Ruíz Zafón, La ciudad de vapor)

LENGA

Existís pas de fòrma mai nauta d’apartenéncia a un pòble que d’escriure dins sa lenga (Heinrich BÖLL, Une mémoire allemande).

AUTO